Explosieveiligheid praktisch, slim en toekomstbestendig maken

Explosieveiligheid wordt in veel organisaties nog vooral gezien als een verplicht nummer: regels, inspecties en rapportages. In de praktijk vraagt het om veel meer. Digitalisering, kennisborging en de opkomst van waterstof zorgen ervoor dat het vakgebied snel verandert. Voor 123ATEX.eu is dat precies waar de focus ligt: explosieveiligheid praktisch, begrijpelijk en toekomstbestendig maken.

Tekst: Jeanette van Swaal

Het bedrijf werd in 2018 opgericht door ervaren ATEX-specialisten die zagen dat cruciale kennis uit de markt dreigde te verdwijnen. Vanuit die constatering bouwden Erwin Huegen samen met oprichter Herman Koelewijn 123ATEX.eu uit tot een gespecialiseerd team van inmiddels ruim twintig ATEX-experts.

Die groei is volgens Huegen geen toeval. “Iedereen binnen ons bedrijf heeft zijn eigen specialisme, waardoor we klanten op vrijwel alle onderdelen van explosieveiligheid kunnen ondersteunen.” Daardoor kunnen organisaties bij 123ATEX.eu terecht voor uiteenlopende vraagstukken: van inspecties en zoneringen tot wet- en regelgeving, opleiding en certificering. 

Inspectie Management Tool 

Een belangrijk speerpunt van 123ATEX.eu is de eigen Inspectie Management Tool. Die werd oorspronkelijk ontwikkeld voor intern gebruik, omdat bestaande systemen volgens het bedrijf niet efficiënt genoeg waren. Inmiddels is het uitgegroeid tot een oplossing die ook door klanten wordt gebruikt.

De tool helpt organisaties om het volledige inspectieproces digitaal te beheren: van registratie tot rapportage en opvolging. Dat is geen overbodige luxe, want grote installaties kunnen tienduizenden inspectiepunten hebben. “Je bent verplicht om alle ontstekingsbronnen in kaart te hebben”, zegt Huegen. “Maar in de praktijk blijkt dat bedrijven dat vaak niet goed kunnen aantonen.”

De kracht zit in directe impact op de praktijk. Gebruikers zien in één oogopslag wat is afgekeurd, waarom en welke actie nodig is. Dat levert maximale transparantie én een enorme efficiency-sprong op.

Leren wanneer het uitkomt

Naast inspecteren is opleiden een tweede belangrijke pijler onder het bedrijf. 123ATEX.eu biedt fysieke trainingen aan, maar ziet tegelijkertijd dat de behoefte aan flexibel leren sterk groeit. Daarom ontwikkelde het bedrijf een uitgebreide online leeromgeving met modulaire trainingen voor verschillende rollen, van operators en technici tot engineers en management.

Volgens Koelewijn sluit die aanpak beter aan op de realiteit van veel industriële organisaties. “Met de huidige personeelstekorten betekent iedere dag dat medewerkers weg zijn voor training, ook dat werkzaamheden blijven liggen. Precies daar biedt digitaal leren uitkomst.”

De online leeromgeving bestaat uit tientallen modules die afhankelijk van functie en verantwoordelijkheden worden toegewezen. Een operator krijgt andere inhoud dan een engineer of technicus. De modules duren gemiddeld zo’n 40 tot 45 minuten en kunnen in eigen tempo worden gevolgd. Dat maakt het mogelijk om kennis op peil te houden zonder de operatie onnodig te verstoren.

Toch ziet 123ATEX.eu digitaal leren niet als vervanging van klassikale training. “Het nadeel is dat je geen interactie hebt”, zegt Koelewijn. “Je hebt geen interactie met medekandidaten en geen interactie met een trainer.” Juist daarom blijft fysieke training volgens hem waardevol: daar krijgen deelnemers ook praktijkervaringen en concrete cases mee die online minder makkelijk over te brengen zijn. De kracht zit voor 123ATEX.eu dus in de combinatie.

Waterstof in de achtertuin

Waterstof vormt een derde belangrijk thema. Door de energietransitie neemt het aantal toepassingen snel toe, terwijl de specifieke explosie- en veiligheidsrisico’s volgens 123ATEX.eu nog regelmatig worden onderschat. Waterstof is geen nieuwe stof, maar de toepassing verschuift steeds vaker van gecontroleerde industriële omgevingen naar woningen, mobiliteit en kleinschalige installaties.

“De basiskennis over waterstof is al lang beschikbaar”, zegt Koelewijn. “Maar zodra toepassingen buiten de traditionele industrie terechtkomen en worden uitgevoerd door partijen zonder specifieke expertise, ontstaan de grootste risico’s.”

Huegen licht toe dat deze risico’s sterk samenhangen met de unieke fysische eigenschappen van waterstof. “Het waterstofmolecuul is het kleinste molecuul dat we kennen, waardoor het gemakkelijk kan diffunderen door zeer kleine openingen en zelfs door bepaalde materialen. Lekken zijn vaak niet zichtbaar en niet waarneembaar zonder specifieke detectiesystemen. Tegelijkertijd is slechts een zeer lage ontstekingsenergie nodig om waterstof te doen ontbranden.”

Juist deze combinatie snelle verspreiding, moeilijk waarneembare lekkages en een zeer lage ontstekingsenergie maakt waterstof bijzonder verraderlijk bij nieuwe en niet-industriële toepassingen. De risico’s zijn minder zichtbaar, maar potentieel groot.

Volgens 123ATEX.eu wordt hier in de praktijk nog onvoldoende rekening mee gehouden. “We zien regelmatig dat explosieveiligheid pas laat in het ontwerpproces wordt meegenomen”, aldus Huegen. “Dat leidt er vervolgens toe dat installaties achteraf aangepast moeten worden, terwijl veel risico’s in de ontwerpfase al voorkomen hadden kunnen worden.”

Trainingsmodules waterstof

123ATEX.eu werkt nauw samen met het Knowledge Center for Explosion and Hydrogen Safety, waarin onder andere TU Delft, overheden en bedrijven participeren, om wetenschappelijke kennis te vertalen naar praktische oplossingen. “Wij komen uit de praktijk, maar hebben de wetenschap nodig om keuzes goed te kunnen onderbouwen”, zegt Herman Koelewijn. Deze samenwerking resulteert onder meer in nieuwe, grotendeels digitale trainingsmodules over waterstof. Daarmee positioneert 123ATEX.eu explosieveiligheid niet als een papieren verplichting, maar als een continu proces van bewust ontwerpen, leren en verbeteren. Van eerste ontwerp tot oplevering.